۩۩۩ ☫برآستان جانان(فردوسی)طوسی ☫ ۩۩۩ 

آنان که شاهنامه را نامه‌ی شاهان و فردوسی را ستایشگر ستمگران می‌دانند، بی‌گمان شاهکار نابغه‌ی طوس را نخوانده‌اند و با این پیوند دهنده‌ی ایرانیان بیگانه‌اند. چگونه می‌توان غمنامه‌ی سهراب نوجوان را خواند و بر افراسیاب و کاوس نفرین نفرستاد؟ در مرگ آن پهلوان، شاه توران و شاه ایران آگاهانه نقش دارند و گناهکارند. فردوسی هنرمند بیش از ۱۵ درصد غمنامه‌ی سهراب را به پس از بر زمین افتادن او اختصاص داده است. چرا این «سهراب کشان» چنین به درازا می‌کشد؟ پدران ما پای نقل نقالان می‌گریستند و آرزو می‌کردند این بار معجزه‌ای روی دهد و سهراب زنده بماند. ولی استاد هنرمند، این بخش از شاهنامه را طولانی می‌کند تا تیر را به هدف بنشاند و به مخاطب بفهماند که صاحبان قدرت، چگونه از پیوند و همزبانی مردمان نگرانند. کاوس زمانی که درخواست رستم را برای دادن نوشدارو از زبان گودرز می‌شنود، آشکارا می‌گوید: «بله، رستم! همان که در میان انجمن، بیشتر از همگان هواخواه دارد! همان که یکبار رودرروی من گستاخی کرد! من بیایم فرزندش را از مرگ برهانم تا زورمندتر شود و مرا هلاک کند؟ البته اگر بخواهد سرکشی کند او را مجازات خواهیم کرد. ولی اگر در پیوند با فرزند پهلوان خود نیرومندتر شود دیگر کجا در برابر تخت من آماده‌ی خدمت خواهد ایستاد و زیر پرچم من خواهد ماند»؟ البته پندار کاوس سراسر نادرست است. خاندان پهلوانی ایران بارها توان به‌دست گرفتن قدرت سیاسی را داشته‌اند و حتی گاه دیگر پهلوانان و توده‌ی مردم از سام، زال و رستم می‌خواهند در سیاست دخالت کنند و تخت را به دست گیرند، ولی آنان هرگز نمی‌پذیرند.

جهان‌پهلوانان شاهنامه این خط قرمز را نمی‌شکنند. ولی نمایشنامه نویس بزرگ، در این بخش بسیار اثرگذار که احساس مخاطب را به تمامی برانگیخته است، به او می‌آموزد که از شاه، خیری نمی‌رسد! گودرز که پیام را برده ولی دست خالی بازگشته، به رستم می‌گوید این کار من نیست، خودت باید بروی شاید جانِ تاریک کاوس را روشن کنی و نوشدارو را به‌دست آوری:

چو بشنید گودرز، برگشت زود  برِ رستم آمد، به کردارِ دود

بدو گفت: «خویِ بدِ شهریار درختی است جنگی، همیشه به بار

تو را رفت باید به نزدیکِ اوی  درفشان کنی جان تاریکِ اوی»

البته فردوسی بزرگ به همان‌گونه که از داد و دهش فریدون، خدمت جمشید به مردم، صلح‌جویی کیقباد و دوران نمونه‌ی شاه سپندی چون کیخسرو سخن می‌گوید، بی‌خردی کیکاوس را نیز بازگو می‌کند. شاید این روح جامعه‌ی ایرانی است که کمتر به سیاست‌های دادگرانه‌ی قباد می‌پردازد و صد سال حاکمیت او بر پایه‌ی بستن قرارداد صلح با دشمنان، گسترش تولید در جامعه، آزاد کردن اقتصاد از وابستگی به درآمدهای غارتگرانه‌ی جنگی، کاهش هزینه‌های نظامی، و تأمین زندگی ناتوانان از طریق مالیات را زود فراموش می‌کند. همچنان که امروز هم کمتر کسی از اصلاحات امیرکبیر از راه‌اندازی دارالفنون و روزنامه‌ی وقایع اتفاقیه گرفته تا برچیدن بساط قمه کشی و مبارزه با شکنجه خبر دارد، ولی همگان داستان حمام فین کاشان را شنیده‌اند. بی‌گمان شیوه‌ی پردازش داستان در غمنامه‌ی رستم و سهراب آنچنان است که همگان کمابیش از دریغ کردن نوش‌دارو برای سهراب خبر دارند و حتی می‌دانند که در این لحظه‌ی سرنوشت ساز، اقدام کاوس شاه، راهی برای رستم نگذاشته جز آن که در دم واپسین در کنار فرزندش نباشد.

بفرمود رستم که تا پیشکار     یکی جامه افگند بر جویبار

جوان را بر آن جامه‌ی زرنگار      بخوابید و آمد برِ شهرْیار

گَوِ پیلتن سر سویِ راه کرد      کس آمد پسش زود، آگاه کرد،

که: «سهراب شد زین جهانِ فراخ همی از تو تابوت خواهد، نه کاخ

پدر جُست و برزد یکی سردْباد  بنالید و مژگان به هم برنهاد»

اگر رستم به نوش‌داروی کاوس دل‌خوش نکرده بود، دستِ کم می‌توانست آن دم، سر سهراب را بر زانو داشته باشد. چه دردناک است که پدر به ناگزیر پسر را رها می‌کند تا پیش کسی برود که باید یار شهر باشد ولی تنها شر و شرنگ به جای نوش‌دارو دارد. فردوسی بزرگ تابلویی سراسر درد و غم از مهر و تلاش رستم تصویر می‌کند: زیراندازی زربافت در کنار جویبار می‌گستراند و جگرگوشه‌ی بیهوش خود را به پیشکار می‌سپارد. ولی هنوز چندان دور نشده که برایش خبر مرگ می‌آورند. سهراب جوان، در آن لحظه که جان می‌دهد، باز نام پدر را بر زبان می‌آورد و برای همیشه مژگان بر هم می‌نهد.

. .

۩۩۩☫برآستان جانان (فردوسی ) طوسی ) ☫۩۩۩

فردوسی مردی از تبار دهقان پیشگان بود و اصالتی از قلب خراسان داشت. وی در دوران 40 سالگی با پختگی و کمال بیکران، نگارش اثر بی رقیب خود ، شاهنامه ، را آغاز کرد.اثری که داستان ها و افسانه های آن پس از قرن ها هنوز هم سینه به سینه منتقل می شود.

۩۩۩ ☫ برآستان   جانان  (طریقت) فردوسی ☫ ۩۩۩ 

۩۩☫برآستان جانان(فردوسی)طوسی  ☫۩۩

مسا ایچ با آز و با کینه دست / ز منزل مکن جایگاهِ نشست

برآستان جانان (فردوسی) طوسی

جهان بر کهان و مهان بگذرد / خردمند مردم چرا غم خورد؟

بسی مهتر و کهتر از من گذشت / نخواهم من از خواب بیدار گشت

همانا که شد سال بر شست و شش / نه نیکو بوَد مردمِ پیر کَش

چو این نامور نامه آید به بُن / ز من رویِ کشور شود پر سخُن

از آن پس نمیرم که من زنده‌ام / که تخمِ سخن من پراکنده‌ام

هر آن کس که دارد هُش و رای و دین / پس از مرگ بر من کند آفرین

( شاهنامه فردوسی بزرگ )

۩☫برآستان جانان (فردوسی)طوسی ☫۩۩

..........................................................................................................................

  ۩۩۩ ☫ برآستان جانان فردوسی)طوسی  ☫۩۩۩

نخستین سخن چون گشایش کنیم 

۩۩۩ ☫برآستان جانان(فردوسی )طوسی☫۩۩۩

فردوسی حكیمی است یكتاپرست و مسلمانی پاك اعتقاد و دوستدار خاندان پاك پیامبر ص نفرت او از تازیان هم منافاتی با مسلمانی او ندارد بنابر شواهد او شیعه دوازده امامی بوده است وی اعتقاد استوار به دین اسلام داشت

حكیم‌ و شاعر بزرگ‌ ایران‌ همزمان‌ با زوال‌ دولت‌ ایرانی‌ سامانیان‌ متولد شد. واپسین‌ ایام‌ حیاتش‌ مقارن‌ سال‌هایی‌ بود كه‌ نهضت‌ آزادگان‌ ایران‌ در برابر فقهای‌ شریعت‌ بغداد در هم‌ شكسته‌ بود و قدرت‌ به‌ دست‌ هواخواهان‌ خلاق‌ خلافت‌ افتاده‌ بود و شرف‌ و آزادگی‌ و ایران‌ دوستی‌، گناهی‌ بس‌ عظیم‌ محسوب‌ می‌شد و در چنین‌ محیطی‌، حماسه‌ ملی‌ ایران‌ و سراینده‌ آن‌ فراموش‌ شدند. از این‌ رو در كتاب‌های‌ تاریخ‌ و ادب‌ و رجال‌، چون‌ تاریخ‌ بیهقی‌، زین‌الاخبار، قابوسنامه‌ و... نام‌ و یادی‌ از او به‌ جا نمانده‌ است‌.

● نام‌ او

در «ابوالقاسم‌ منصوربن‌ حسن‌ فردوسی‌».

● سال‌ تولد و وفات‌ او

در شاهنامه‌ اشاراتی‌ به‌ سالهای‌ زندگی‌ او ۵۸ـ۶۳ـ۶۰ـ۶۱ـ۶۵ـ۶۶ـ۷۱ و نزدیك‌ به‌ ۸۰ سال‌ شده‌ است؛ اما مهمترین‌ سال‌ عمر فردوسی‌ در سرودن‌ شاهنامه‌ ۵۸ سالگی‌ بوده‌ است‌ كه‌ ۳ مرتبه‌ به‌ آن‌ اشاره‌ كرده‌ است‌.

از آن‌ پس‌ كه‌ پیموده‌ پنجاه‌ و هشت‌

به‌ سر بر، فراوان‌ شگفتی‌ گذشت‌

چو برداشتم‌ جام‌ پنجاه‌ و هشت‌

نگیرم‌ به‌ جز یاد تابوت‌ و طشت‌

بدانگه‌ كه‌ بر سال‌ پنجاه‌ و هشت‌

نوان‌ تر شدن‌ چون‌ جوانی‌ گذشت‌

● زادگاه‌ او

● طوس‌ فردوسی‌

● تربیت‌ و تحصیل‌

● بینش‌ دینی‌ فردوسی‌

در مقدمه‌ شاهنامه‌ اقرار به‌ نوبت‌ و خلافت‌ خلفای‌ راشدین‌ ثبت‌ شده‌ اما این‌ امر ایمان‌ او را زیر سوال‌ نمی‌برد:

چه‌ گفت‌ آن‌ خداوند تنزیل‌ و وحی‌

خداوند امر و خداوند نهی‌

كه‌ خورشید بعد از رسولان‌ مه‌

نتابید بركس‌ زبوبكر به‌

عمر كرد اسلام‌ را آشكار

بیاراست‌ گیتی‌ چو باغ‌ بهار

پس‌ از هر دو آن‌ بود عثمان‌ گزین‌

خداوند شرم‌ و خداوند دین‌

چهارم‌ علی‌ بود جفت‌ بتول‌

كه‌ او را به‌ خوبی‌ ستاید رسول‌

كه‌ من‌ شهر علمم‌، علیم‌ در است‌

درست‌ این‌ سخن‌ گفت‌ پیغمبر است‌

دكتر جعفری‌ لنگرودی‌ در كتاب‌ راز بقای‌ ایران‌ در سخن‌ فردوسی‌ معتقد است‌ كه‌ فردوسی‌ شیعه‌ مذهب‌ نیست‌ اما اعتقاد مفرط‌ به‌ اهل‌ بیت‌ دارد.

 ۩۩۩☫  برآستان جانان (جای خالی مادر ) فردوسی/ (طریقت ) + حماسه  +اشعار ☫۩۩۩ 

فضای داستان رستم و سهراب، بطور طبیعی بسیار مردانه است. البته نقش پررنگ دختر شاه سمنگان را در خواستگاری از رستم، به دنیا آوردن سهراب و تلاش برای نگه داشتن پسر نزد خود می‌بینیم، ولی تنها چهل بیت بخش آغازین داستان به شرح دیدار تهمینه و تهمتن، و سی بیت پس از آن به گفتگوی پسر و مادر اختصاص دارد. به صورت پراکنده نیز رستم به هنگام پیام آوردن گیو، یاد تهمینه و فرستادن هدیه و پرسیدن از او درباره‌ی فرزندش می‌افتد که شرح آن در چهار بیت آمده است. در یک بیت از پرسیدن نشانه‌ی خیمه‌ها از هجیر، در بیت دیگری هنگام گفتگوی سهراب با هومان و در بیت سوم هنگام آشکار شدن مهره‌‌ی بازوی پهلوان جوان، از تهمینه سخن می‌رود. شرح رفتار تهمینه هنگام پدرود کردن با سهراب نیز در سه بیت گفته می‌شود و سرانجام، سه بیت نیز بیانگر نگرانی رستم پس از کشته شدن سهراب است که این فاجعه را چگونه به گوش مادرش برساند. به این ترتیب تنها در هشتاد و چهار بیت یا هشت درصد از کل غمنامه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم از تهمینه سخن رفته است. اگر همه‌ی بیت‌هایی را که به زنان دیگر یعنی رودابه، گردآفرید، و حتی پرستاران مجلس بزم اشاره شده در نظر بگیریم، باز هم شمار بیت‌های زنانه‌ی این داستان دردآلود، نزدیک به یک ششم کل داستان خواهد شد. این بسیار طبیعی است. به راستی هر جا مانند داستان زال و رودابه سخن از مهر، عاطفه و صلح باشد زنان صحنه‌گردان هستند و آنگاه که جنگ، کین و دوری انسان‌ها از یکدیگر را می‌بینیم، در حماسه نیز مانند تاریخ واقعی، مادران و همسران از صحنه دور می‌شوند و حتی زنان دلاوری چون گردآفرید نقشی کوتاه برعهده دارند.

پس از درگذشت سهراب، آنگاه که رستم به وصیت او عمل می‌کند و خیالش از فرستادن تورانیان به سرزمین‌شان آسوده می‌گردد، تابوت فرزند دلبند خود را همراه با برادر و دیگر یارانش به زابل می‌برد:

پس آنگه سویِ زاولستان کشید؛

چو آگاهیِ این به دستان رَسید،

همه سیستان پیشباز آمدند

به درد و به رنجِ دراز آمدند

چو تابوت را دید دستانِ سام

فرود آمد از اسپ و بگذارد گام

همه‌ی مردم سیستان بویژه پدربزرگ، از این غم بزرگ آگاه شده‌اند ولی هیچ صحبتی از مادربزرگ یعنی رودابه نیست. او بی‌گمان در میان مردم سیستان است، ولی برخلاف زال، از او نامی برده نمی‌شود.

تهمتن پیاده همی رفت پیش

دریده به بر ببر و دل کرده ریش

گشادند گردان سراسر کمر

همه پیشِ تابوت پُرخاکْ سر

چو آمد تهمتن به ایوانِ خویش

خروشید و تابوت بنهاد پیش

از او میخ برکَند و بگشاد سر

کفن ز او جدا کرد پیشِ پدر

تنش را بدان نامداران نمود

تو گفتی که از کاخ برخاست دود

مِهانِ جهان جامه کردند چاک

به ابر اندر آمد سرِ گَرد و خاک

در تابلوی دردناک هنرمند طوس، جهان پهلوان پوشش جنگی خود یعنی ببر بیان را بر تن دریده، پهلوانان به نشانه‌ی سوگواری کمربند را گشوده‌اند و در حالی‌که خاک بر سر می‌ریزند، پیشاپیش تابوت حرکت می‌کنند. فردوسی بزرگ که می‌خواهد با مخاطب خود پیوند ژرف‌تری برقرار کند، از کفن سخن می‌گوید که در برابر زال از پیکر نوه‌ی درگذشته جدا می‌شود. پدربزرگ باید بتواند در این دیدار آخرین، با نوه‌ای که تاکنون ندیده خداحافظی کند. ولی باز هم از رودابه سخنی نیست. غم و اندوه دل همه را می‌سوزانَد و دود این آتش به آسمان برخاسته است. همه‌ی بزرگان در سوگواری شرکت دارند ولی دختر شاه سمنگان در میان مهان جهان نیست. تابلوی فردوسی بزرگ بسیار دقیق و با ذکر جزئیات است. اگر او می‌فرماید رستم منتظر ماند تا همه‌ی سپاه توران به سرزمین خود بازگردند، به صورت ناگفته به ذهن خواننده آورده است که هیچ پیکی برای آوردن تهمینه فرستاده نشده‌است. جای مادر در تابلوی فردوسی آگاهانه خالی است زیرا در زمانه‌ی پدرسالار، تو گویی سام است که در تابوت خوابیده و پس از آن که زال او را بدرود کند، دیگر همه چیز به پایان رسیده است.

همه کاخ تابوت بُد سربه‌سر

غنوده به صندوق در، شیرِ نر

تو گفتی که سام است با یال و سُفت

غمی شد ز جنگ، اندر آمد، بخفت

بپوشید بازش به دیبای زرد

سرِ تنگْ تابوت را سخت کرد

یکی را همه زُفتی و ابلهی‌ست  

 یکی با خردمندی و فرّهی‌ست

برین و برآن روز هم بگذرد  

 خُنُک آنکه گیتی به بد نسپَرَد

( شاهنامه فردوسی بزرگ )

 ۩۩۩☫برآستان جانان (فردوسی  ) طوسی ) ☫۩۩۩

چنین است رسمِ جهانِ جهان  

 همی رازِ خویش از تو دارد نهان

نسازد، تو ناچار با او بساز  

 که روزی نشیب است و روزی فراز

( شاهنامه فردوسی بزرگ )